u
18 november 2026

Uit onze nieuwsbrief Digitale Weerbaarheid: Wie trekt de stekker eruit?

Dit artikel is geschreven door Erik Lameijer, Cyber Risk Consultant bij Schouten Zekerheid en lid van de raad van advies digitale weerbaarheid bij VNO-NCW West.

Het is woensdagochtend, elf uur. Je IT-partner belt: er is een ernstig lek in software waar je webshop op draait. “Ons advies: zet hem uit.” Je commercieel directeur vindt dat geen goed idee, want het is druk. En jij? Jij moet nu kiezen.

Dit is geen verzonnen scenario. Op 21 oktober waarschuwde het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC) voor ernstige kwetsbaarheden in PHP, software waar veel websites en webapplicaties op draaien. Het NCSC haalde zijn eigen website uit voorzorg offline. Veel andere organisaties deden hetzelfde met hun websites en diensten.

Je hoeft dus niet gehackt te worden om stil te vallen. Een waarschuwing zoals toen is soms al genoeg. En dan liggen er ineens vragen op tafel: wie besluit dat klanten tijdelijk niet kunnen bestellen? Hoe lang hou je dat vol? Wie heeft het laatste woord als IT en sales iets anders willen? Bespreek je dat pas als de waarschuwing binnenkomt, dan ben je te laat.

Kiezen zonder het hele verhaal

Twee dagen later, op 23 oktober, meldde het NCSC dat misbruik vanwege het PHP lek ingewikkelder bleek dan gedacht. Grootschalig misbruik was minder waarschijnlijk dan eerst ingeschat. Het advies om snel te updaten bleef wel staan. Achteraf lijkt offline gaan dan misschien overdreven. Maar achteraf weet iedereen het beter. Op het moment zelf kies je met de informatie die je hebt. Beoordeel een besluit dus op wat toen bekend was en op wat er op het spel stond.

Het dilemma blijft: voorzichtig zijn kost omzet, online blijven kan meer schade geven. Spreek daarom vooraf af wie mag ingrijpen, en wanneer. Geef die mensen ook echt de ruimte om direct te handelen. Leg vast wanneer de directie aanschuift en welke informatie zij nodig heeft voor een vervolgbesluit. Anders belt je IT-partner midden in een crisis het hele bedrijf rond, op zoek naar iemand die toestemming durft te geven.

Hoeveel stilstand kun je aan?

“We kunnen maximaal een dag zonder IT.” Klinkt stevig. Tot je vraagt: welk werk moet er binnen die dag dan weer draaien? Een adviesbureau kan nog bellen als het dossiersysteem plat ligt. Een distributeur zonder magazijnsysteem pakt geen orders meer in. En binnen één bedrijf kunnen facturatie en uitlevering heel verschillende hersteltijden hebben. De factuur kan best een dagje wachten. De vrachtwagen die voor de deur staat, minder.

Begin daarom bij het werk zelf. Welke dienst moet als eerste terug? Hoe lang mag die stilliggen voordat je afspraken met klanten niet meer nakomt? Hoeveel gegevens mag je kwijtraken? En wie kan tijdelijk op een andere manier werken? De antwoorden komen van de managers die het werk aansturen. IT vertelt daarna wat technisch kan en wat het kost. Past dat niet bij het budget, dan kiest de directie.

Een situatie die ik vaak tegenkom: de directie rekent op herstel binnen twaalf uur, maar betaalt voor een oplossing die er twee dagen over doet. Dat is geen technisch meningsverschil. Dat is een besluit dat is blijven liggen.

Praat ook met je leverancier

“Dat regelt onze IT-partner.” Prima, tot het misgaat. Want de schade komt dan gewoon bij jou terecht. Vraag dus door. Wie checkt of jouw systemen geraakt zijn door een kwetsbaarheid? Wie voert de update uit, en wie test daarna of alles nog werkt? En wat gebeurt er als je leverancier zelf onbereikbaar is?

Denk ook aan de software die je IT-partner niet beheert, zoals een klantportaal of een branchepakket met een eigen contract bij een andere partij. Als twee leveranciers naar elkaars contract wijzen, verdwijnt het risico niet. Het staat alleen tussen twee stoelen in.

Als directie wil je weten waar die gaten zitten en welke afhankelijkheden je bedrijf kunnen stilleggen. Eén leverancier voor alles is lekker overzichtelijk. Maar als die ene leverancier omvalt, valt er ook meer om. Zet gemak, kosten en kwetsbaarheid bewust naast elkaar.

Een back-up is nog geen werkend bedrijf

Een geslaagde back-up is fijn. Maar het zegt nog niet dat je op tijd weer kunt leveren. Stel: de orderdatabase staat weer terug, maar niemand kan inloggen. Of de koppeling met het magazijn doet het niet. Je gegevens zijn er dan wel, maar het werk ligt nog steeds stil. Test herstel daarom tot het punt waarop iemand het belangrijke werk echt weer kan doen.

En zorg dat de uitkomst voor de directie te begrijpen is. Welk proces is getest? Hoe lang duurde het? Wat werkte nog niet? Valt het tegen, dan is dat vervelend, maar je kunt er tenminste iets mee. Een rapport vol groene vinkjes zonder uitleg voelt vooral goed. Totdat je het nodig hebt.

Maak van elk gebrek een besluit. Wie lost het op, wanneer en met welk budget? Laat je iets voorlopig zitten, leg dan vast wie dat risico accepteert en wanneer je er opnieuw naar kijkt. Anders wordt elke oefening een verslag van problemen die iedereen allang kende.

Regel dus deze drie dingen voor je volgende directieoverleg

De PHP-kwetsbaarheden vragen om technische actie. Maar ze zijn ook een mooie aanleiding om drie dingen te regelen:

  1. Kies één belangrijk bedrijfsproces. Bepaal samen met de verantwoordelijke manager hoeveel stilstand en gegevensverlies acceptabel zijn. Laat IT checken of dat haalbaar is.
  2. Spreek met je eigen mensen en je leveranciers af wie systemen mag afsluiten of uitzetten, wanneer je opschaalt en wie beslist over weer opstarten.
  3. Test samen met je leverancier en medewerkers of het werk binnen de afgesproken tijd weer kan draaien. Geef elk gebrek een eigenaar, een budget en een deadline.

Vraag bij het volgende overleg dus niet alleen of de updates erop staan. Vraag ook: welk besluit hadden we vorige week moeten nemen? Wie mocht dat nemen? En waarop hadden we het gebaseerd? Blijft het daarna stil aan tafel, dan weet je waar het werk ligt.

De raad van advies digitale weerbaarheid van VNO-NCW West verstuurt regelmatig een informatieve nieuwsbrief met het laatste nieuws rondom digitale weerbaarheid. Voor en door ondernemers die te maken hebben met de razendsnelle ontwikkelingen op dit gebied. Alle leden van VNO-NCW West ontvangen deze nieuwsbrief. Interesse in een lidmaatschap? Neem contact op met Bianca Hage via info@vno-ncwwest.nl.