"We zijn nog niet uit de crisis. Maar we overleven het wel", zegt topeconoom Wim Boonstra van de Rabobank tijdens een bijeenkomst van VNO-NCW West op 30 juni in De Lier. Hij verwacht dat de Nederlandse economie dit jaar met zes procent krimpt. " Er is geen land dat zich zoveel zorgen maakt als het onze. maar er is ook geen land dat zo'n sterke positie heeft.“
Verslag lezing topeconoom Wim Boonstra van de Rabobank op 30 juni in De Lier
Door Jacques Geluk
De overheidsbegroting verslechtert in rap tempo, de consumptie gaat sneller dan verwacht omlaag. "Er is sprake van een fundamentele vertrouwensbreuk tussen de burger en het financiële stelsel, zeker nu blijkt dat ook de overheid niet meer kan zorgen voor positieve groeicijfers. Te lang hebben we gedacht dat ze dat wel kon. Als de wereldhandel krimpt, krimpt de Nederlandse economie. We doen nu eenmaal veel zaken met het buitenland en zijn daardoor gevoelig voor schommelingen in de wereldhandel. Miljardeninjecties houden de nadelige gevolgen niet tegen, verzachten alleen de pijn, maar dankzij een ondanks alles redelijk functionerend bankwezen, een goede handelsbalans en spaarzin van de consument is ons land goed gepositioneerd wanneer de wereldeconomie en -handel weer aantrekken. Ik vergelijk Nederland met een niet al te groot, maar zeer zeewaardig schip. Als het gaat stormen op de oceaan stuitert het schip alle kanten op, maar het blijft wel drijven."
‘Financiële plaatje niet slecht’
De beurzen geven volgens Boonstra geen goed beeld van de echte economie, maar zijn wel zo'n beetje de enige graadmeter. "De echte economie van Nederland is gebouwd op sterke fundamenten. We staan er goed voor. Het gebouw staat stevig. De overheidsbegroting is nog altijd goed in vergelijking met andere landen. De staatsschuld loopt op, maar wel vanaf het laagste punt ooit. De pensioenfondsen hebben het op papier moeilijk, maar wij hebben ze tenminste. En we hebben aardgas! Ons financiële plaatje is helemaal niet zo slecht. De werkloosheid stijgt, maar zal aan het einde van de crisis net zo hoog zijn als in Duitsland nu al het geval is. Natuurlijk zijn er individuele drama's, maar gemiddeld is het een minder groot probleem dan vroeger toen er veel minder tweeverdieners waren. De Nederlandse consument heeft zijn bestedingstempo is heel snel tempo aangepast. Op korte termijn is dat positief. Als je bang bent je baan te verliezen is sparen een goede reflex. Wanneer we dat allemaal tegelijk doen betekent dat echter bestedingsuitval en dat is slecht voor de conjunctuur. Het goede nieuws is dat we straks zoveel hebben gespaard, dat het geld na afloop van de crisis, als het vertrouwen is hersteld, meteen weer kan gaan rollen." Over onze concurrentiepositie zegt Boonstra: Er is geen land dat zich daarover zoveel zorgen maakt als het onze. maar er is ook geen land dat zo'n sterke positie heeft. We zijn als klein land al decennia lang het zevende exportland ter wereld, met nog steeds een overschot op de betalingsbalans. Het is heel bijzonder dat we een overschot op de industriële productie hebben. Daarom staan we er goed voor als het weer beter gaat met de wereldhandel."
‘Grootste gevaar is protectionisme’
Het grootste gevaar dat dreigt is protectionisme. Boonstra ziet af en toe dingen gebeuren die hij nauwelijks kan geloven. "Een van onze staatssecretarissen riep Nederlanders op in eigen land met vakantie te gaan, omdat dat goed zou zijn voor de economie. Als de Duitsers hetzelfde doen wordt het verrekte stil op sommige campings. Net zo gevaarlijk zijn politici bezig die roepen dat we krediet vooral aan Nederlandse bedrijven moeten geven, maar als elk land dat doet wordt het bloedlink. Wanneer dit niet stopt, kun je alle verhalen over herstel weggooien en gaan we tien barre jaren tegemoet. "Er zijn nog steeds domme mensen die het, zeker als het gaat om begrotingsvraagstukken, een slecht idee vinden dat we de euro hebben. Zonder de euro had minister Bos de Nederlandse banken niet kunnen steunen zoals hij dat gedaan heeft. Munten die alleen op de wereld staan, fluctueren veel scherper in waarde. Inherent aan recessie is devaluatie. Als we de gulden hadden gehad, was deze een heel zwakke munt geworden. Dan had de Nederlandse staat geld moeten lenen in buitenlandse valuta. Dan was Nederland – voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog - een land geweest met buitenlandse schuld en hadden we een heel hoge rente gehad. Zonder de euro zou Ierland zijn geconfronteerd met een IJsland-scenario en had het er nog slechter voorgestaan dan nu het geval is. Spanje idem dito. De euro heeft de Europese Unie bij elkaar gehouden. Toen de rentestanden heel hoog opliepen riepen sommigen dat het beter zou zijn de zwakke landen te dwingen de EU te verlaten. Dat is heel dom, want als je dat doet stort het hele gebouw in elkaar. Gezien de ontwikkeling van de rentestanden is dat gevaar nu minder."
Graag een chagrijnige Fin
Boonstra constateert dat de banken op dit moment geen liquiditeitsproblemen hebben, wat de weg vrijmaakt voor de ECB de rente op termijn te verhogen. "Als de economie weer robuust is kunnen zowel de korte als de lange rente omhoog. Op termijn acht ik een lange rente van 6 à 7 procent mogelijk. Een hogere rente bevordert de economie, maar zal de liquiditeitspositie van de banken niet opnieuw in gevaar brengen." De chefeconoom verwacht dat het wegwerken van de staatsschuld extra inflatie kan opleveren. "De centrale bank zal daar op dag tot dag basis niet zo snel aan meewerken, omdat ze politiek onafhankelijk is. Toch staat ook zij onder invloed van de politiek, niet van dag tot dag, maar elke benoeming is een politieke. Wordt de opvolger van Jean-Claude Trichet een Cypriotische idioot of een chagrijnige Fin? Ik ga voor de tweede. De kans bestaat dat de nieuwe president net als de Amerikanen het inflatieplafond verhoogt van twee naar drie procent, wat niet dramatisch hoeft te zijn."
‘ABN Amro nog elf jaar genationliseerd’
Volgens Boonstra hebben overheidsingrepen in de economie nadelen, zeker wanneer de overheid zich te veel gaat bemoeien met de bedrijfsvoering. "Wij zijn de enige van de vijf grootbanken die geen staatssteun heeft en nog gebeuren er gekke dingen. Wat de andere betreft staat er veel belastinggeld op het spel. Het geld dat minister Bos in die banken heeft gestoken zal best een keer terugkomen, maar het verhaal dat we ABN Amro in 2011 met winst in de markt gaan zetten ... vergeet het! Zelfs als ABN Amro, niet de enige bank met staatssteun, het briljant zou doen is er een wolk aan genationaliseerde banken die allemaal omstreeks dezelfde tijd willen worden geprivatiseerd. Ik sluit niet uit dat we nog tien, elf jaar met een compleet genationaliseerde ABN Amro te maken hebben. Het is wel te hopen dat de bank dan de kans krijgt op afstand van de politiek te functioneren."
“Nederlanders: gelukkigste mensen van de wereld
Boonstra besluit zijn betoog positief. "Recessie betekent niet dat alles stilligt. Pas bij een 0 hebben we niks. Als de economie zes proces krimpt, betekent dat we op 94 procent van het niveau van vorig jaar zitten. Hetzelfde verhaal, maar het klinkt minder dramatisch. Als de werkloosheid oploopt naar 10 procent, werkt 90 procent wel. Het is niet overal kommer en kwel. Er zijn veel meer bedrijven niet dan wel failliet. Wanneer we kijken naar de welvaart en de reële koopkracht, gecorrigeerd voor inflatie, zijn we nu bijna twee keer zo rijk als vlak naar de eerste oliecrisis. Door de crisis hebben 200 procent net niet gehaald, maar we zijn nu net zo rijk zijn als in 2005. We waren graag nog rijker geweest, maar toen waren we ook al rijk, rijker dan de 2004 jaar ervoor. Deze stagnatie is niet te vergelijken met de jaren dertig. We waren arm, er waren geen pensioenen, er was geen sociale zekerheid, als je werkloos was was je overgeleverd aan liefdadigheid. Mensen leden echt honger. Dat is nu niet zo. Het grappige is dat al die rijkdom geen enkele invloed heeft op onze geluksbeleving. Nederlanders behoren tot de gelukkigste mensen ter wereld. En dat gevoel ligt al decennia op hetzelfde niveau. We overleven het wel."