Op de lange termijn komt het allemaal goed, maar voorlopig zorgen verkeerde maatregelen ervoor dat de economische problemen steeds groter worden. Pappen en nathouden werkt niet meer. De belastingbetaler krijgt de rekening en de verzorgingsstaat komt zijn beloften niet na, waardoor het niet zo vreemd is dat steeds meer mensen zelf geld opzij zetten voor hun oude dag. Een positieve conclusie na een sombere verwachting. Dat is wat Kees de Kort, monetair econoom, beursanalist en columnist van BNR Nieuwsradio, de leden van VNO-NCW West te melden had na afloop van de Algemene Ledenvergadering Op Hodenpijl in Schipluiden.
door Jacques Geluk
"We gaan een financieel-economisch onprettige tijd tegemoet, waarin welvaartsdalingen en vertrouwensverlies de bestedingen, en dus de economie, onder druk zetten. Het is nu de tijd voor ondernemers om niet meer alleen naar kansen te kijken, maar ook op de risico's te letten", aldus Kees de Kort, die bekend staat om zijn 'messcherpe' analyses. "Alle problemen van nu komen voort uit het herprijzen van risico. De huidige euro- en schuldencrisis is een onderdeel van dat proces." Tussen 1981 en 2007 was de economie een groot succesverhaal, "maar achteraf kun je zeggen dat we die welvaart niet alleen verdiend, maar voor een groot deel bij elkaar hebben geleend. Na het begin van de jaren '80 is het risicobesef afgenomen, zijn de investeringen toegenomen en banen gecreëerd. Consumenten gingen meer besteden en 15 jaar lang ging de spiraal omhoog. Het kon niet op. Na de overname van ABN AMRO in 2007 wisten de echte insiders al dat er wat zou veranderen, alleen niet hoe en wanneer."
Volgens De Kort was het wereldwijd ontbreken van risicobesef de aanzet tot de internationale schuldencrisis en ligt de kern van de de huidige problemen in het herfinancieren van alle uitstaande schulden, op een moment dat het risicobesef weer sterk toeneemt. Dit houdt in dat de herfinanciering - een zogenoemde defensieve strategie, die ervoor zorgt dat de balans niet te zwaar te lijden heeft onder uitstaande leningen en kredieten - bemoeilijk wordt in een tijd dat leningen minder gemakkelijk worden verstrekt. Faillisementen, toenemende werkloosheid, solvabiliteitsproblemen bij banken, kortingen op pensioenen en bezuinigingen zijn het gevolg. Sparen heeft vanwege de lage rente weinig zin meer. Het grote publiek gaat op de kleintjes letten en geeft minder uit, waardoor ondernemers minder investeren. Het wantrouwen in de markt zet, aldus De Kort, de welvaart onder druk. Over de oorzaak zegt hij: "Zonder dat risicobesef konden mensen bij de banken - die zo rond 2004 heel creatief waren - tot wel negen keer hun jaarsalaris lenen voor een huis - en kon bijvoorbeeld Griekenland te lang van iedereen geld krijgen tegen een te lage rente. Nu het in beide gevallen misgaat, omdat ze die schulden niet kunnen terugbetalen, mag het publiek de herkapitalisatie van de banken betalen. Dat is toch fout! De banken hebben domme dingen gedaan, in de wetenschap dat ze gered zouden worden." Het probleem is dat groei zonder de banken niet mogelijk is en dus is de vraag hoe ze weer gezond te krijgen.
"Iets doen is niet per definitie beter dan niets doen", vindt de monetair econoom, doelend op het feit dat overheden steeds meer geld in het systeem pompen, maar daarmee de schuldenlast eigenlijk alleen maar groter maken. "Wanneer de Europese Centrale Bank schulden in de vorm van staatsobligaties opkoopt, betekent het niet dat ze zijn verdwenen!" Volgens De Kort bleef een echte recessie in 2009 door dat soort maatregelen van de autoriteiten uit. Er is, vindt hij, echter niet naar de oorzaken gekeken en te veel geluisterd naar de Amerikaanse econoom Keynes (1883-1946), die onder meer beweerde dat regeringen geld moeten uitgeven dat ze niet hebben om de economie op gang te houden. "De doelstelling van de politiek was en is het handhaven van de status quo, de terugkeer van de situatie van 2007, en die houding maakt de huidige problemen alleen maar groter", vindt de monetair econoom. "We blijven pappen en nathouden en vastzitten in hetzelfde patroon. Er is geen enkel zicht dat het binnenkort beter wordt."
Nu het in beide gevallen misgaat, omdat ze die schulden niet kunnen terugbetalen, mag het publiek de herkapitalisatie van de banken betalen.