Door Annemarie van Oorschot
Ieder jaar organiseert VNO-NCW Regio Amsterdam een ondernemersontbijt, waaraan de top van het Amsterdamse bedrijfsleven deelneemt. In alle vroegte kwamen op 28 april ruim 120 directeuren en bestuurders bijeen in het VU medisch centrum, waaronder de werkgevers van Koninklijke Saan, ABN AMRO en KLM. Centraal stonden de vragen: hoe blijven werknemers vitaal tot de pensioengerechtigde leeftijd van 67 en in welke mate moet de werkgever zich hiermee bemoeien?
Professor van Mechelen ziet een tijdbom onder de economie, Roger van Boxtel acht een lagere ziektekostenpremie voor werknemers met een gezonde levensstijl onhaalbaar en demissionair minister Donner denkt dat levensstijl een belangrijk onderwerp wordt van de CAO-onderhandelingen. Hieronder een korte samenvatting per spreker.
Uri Coronel: 'Werkgever kan effectief vitaliteit werknemers verhogen'
"De overheid zou actiever kunnen optreden om de toename van chronische en ouderdomsziekten af te remmen", suggereerde Uri Coronel, voorzitter VNO-NCW Regio Amsterdam in zijn openingsspeech. "Geen dwang, maar via een verleidingsstrategie." Het voorstel werkgevers eisen te laten stellen aan het gedrag van hun werknemers in privétijd, vindt hij te ver gaan. "Sport is een grote verzuimfactor. Moet je werknemers verbieden te sporten, terwijl dat juist belangrijk is voor hun gezondheid en vitaliteit? Dat lijkt onhaalbaar. Werkgevers moeten doen wat binnen hun bereik ligt: zorgen voor goede arbeidsomstandigheden."
Plezier en levenslust haal je niet alleen uit je werk, maar ook uit vrienden, sport of een vrijwilligersfunctie. "Natuurlijk, werkgevers moeten de arbeidsomstandigheden blijven verbeteren en gezond gedrag van werknemers ondersteunen, maar ook toelaten dat werknemers aan andere invloeden worden blootgesteld. Dat voorkomt dat mensen in de sleur van hun functie terechtkomen en zichzelf eenzijdig belasten. De kern is dat werkgevers een betere balans tussen werk en privé mogelijk maken. Dat vraagt om heel wat meer dan de kroket verbannen uit de bedrijfskantine. Dat vraagt om maatwerk per bedrijf en per werknemer", aldus Coronel.
Het ziekteverzuim in Nederland is in vergelijking met andere Europese landen hoog. De werkdruk behoort in Nederland ook tot de hoogste van Europa. "Met vitaliteitbeleid kan de werkgever hier iets aan doen. Dat kost geld, maar we zijn nu toch ook jaarlijks zo’n 11 miljard euro kwijt aan de kosten van het ziekteverzuim. Bovendien is de effectiviteit van vitaliteitmaatregelen al in diverse bedrijven aangetoond."
Willem van Mechelen: 'Tijdbom onder de economie'
Het aantal mensen dat er een ongezonde levensstijl op na houdt, neemt in Nederland razendsnel toe. Vooral het probleem van overgewicht begint schrikbarende vormen aan te nemen. Dat blijkt uit onderzoek van professor Willem van Mechelen, gespecialiseerd in sociale geneeskunde en verbonden aan het medisch centrum van de Vrije Universiteit. "Als we niets doen, wordt obesitas net zo'n groot probleem als in Amerika", aldus Van Mechelen. "De trend is alarmerend. De levensverwachting van kinderen is al lager dan dat van hun ouders. Koppel dit aan de vergrijzing en je hebt een tijdbom onder de economie. Het aantal chronische zieken zal snel toenemen. Dit kan niet zonder gevolgen voor het bedrijfsleven blijven!"
Preventieve maatregelen gericht op gedragsverandering zijn bitterhard nodig. Ook werkgevers zullen deze maatregelen moeten nemen, meent Van Mechelen. "Een bedrijfsgezondheidsprogramma zal leiden tot een gemiddelde daling van het ziekte verzuim met 27 provent en een gemiddelde daling van de medische kosten met 26 procent. Zo'n programma kan uit allerlei maatregelen bestaan. Een voorbeeld is het aanpassen van de werkomgeving, binnen en buiten het gebouw, waardoor werknemers worden verleid te gaan wandelen. Een ander voorbeeld is een bewustwordingcampagne over de voedselconsumptie."
Van Mechelen heeft samen met TNO het bedrijfsgezondheidsprogramma Body@work ontworpen.
www.bodyatwork.nl
Van Mechelen beveelt ook aan:
www.bouwenaangezondheid.nl
www.vitalatworkstudy.nl
www.balanceatwork.org
www.vitaalinpraktijk.nl
Roger van Boxtel: 'Premiedifferentiatie op grond van levensstijl onhoudbaar'
Werkgevers vragen aan verzekeringsmaatschappijen of zij lagere premies voor hun gezonde medewerkers mogen betalen. Een begrijpelijke vraag, vindt oud-minister Roger van Boxtel, bestuursvoorzitter van verzekeraar Menzis. "De kosten van de zorg lopen op en werkgevers betalen de helft van die zorgkosten. Maar als we medewerkers die gezond leven belonen met een lagere premie, worden mensen die ongezond leven bestraft met een hogere premie. De grenzen van schuld zijn niet makkelijk te palen. Laat staan de controle daarop."
Van Boxtel hield de ondernemers in de zaal een paar dilemma's voor:
- Gedrag is niet gemakkelijk te controleren. Je kunt wel het vetpercentage (BMI) of de longinhoud meten. Maar niet elke hoge BMI komt door vet eten en niet elke kleine longinhoud komt door roken.
- Wat doen we met mensen die wel gezond leven, maar geen werk hebben?
- Roken, drinken en vet eten is ongezond. Tachtig uur per week werken en liters koffie drinken ook. Belonen we de mensen die stressloos van negen tot vijf werken met een lagere premie?
"Premiedifferentiatie op grond van levensstijl betekent afkalving van de risicosolidariteit, de zekerheid dat gezond betaalt voor ziek. Ook zet het de deur open voor het aantasten van de solidariteit tussen jong en oud of arm en rijk. En die kant moeten we in Nederland niet op willen", aldus Van Boxtel.
Hij beaamt dat de eigen bijdragen hoger zullen worden. Nieuwe polissen waarin de zorg wordt gekoppeld aan hypotheek, pensioen of levensloop, acht Van Boxtel een gewenste ontwikkeling.
Piet Hein Donner: 'Nederlandse werkvloer is veilig'
"Werkgevers en werknemers zijn primair verantwoordelijk voor duurzame inzetbaarheid van mensen", zei demissionair minister Piet Hein Donner van Sociale Zaken. "Werknemers moeten vitaal de pensioengerechtigde leeftijd halen. Nu we voor een verhoging van die leeftijd staan, moeten zij er een schepje bovenop doen. We staan als samenleving voor de taak om mensen langer gezond aan het werk te houden."
Donner wees op vergrijzing en ontgroening, waardoor we structureel te maken krijgen met een afnemend arbeidsaanbod. Het is de verwachting dat de potentiële beroepsbevolking de komende dertig jaar met bijna één miljoen zal afnemen, terwijl het aantal 65-plussers met ruim twee miljoen zal toenemen. In verscheidende sectoren verwachten ondernemers dat dit al binnen twee à drie jaar tot personeelsproblemen zal leiden.
Op de ochtend van het ondernemersontbijt berichtten de landelijke media over een FNV-onderzoek, waaruit zou blijken dat er jaarlijks zeker drieduizend mensen sterven tijdens of als gevolg van hun werk. Een officiële reactie heeft Donner nog niet. Hij wil de zaak onderzoeken. Maar, constateert hij, "uit hetzelfde bericht blijkt dat Nederland jaarlijks rond de honderd doden als gevolg van arbeidsongevallen te betreuren heeft. Dat is het laagste aantal in Europa, hoezeer ook iedere dode door een bedrijfsongeval er één te veel is. De 2900 andere doden die de FNV telt, zijn doden als gevolg van beroepsziekten of risico’s op de werkplek. Een aantal hiervan zijn het gevolg van het asbestgebruik in het verleden. Ik plaats kanttekening bij het beeld dat nu geschetst wordt. Alsof de werkvloer van Nederland onveilig zou zijn."
Teun de Jong: 'Beïnvloeden levensstijl is lastig'
Teun de Jong, directeur Personeel en Organisatie van Ballast Nedam, vertelde over zijn ervaringen met het invoeren van een vitaliteitprogramma in het bouwbedrijf. Hij heeft met allerlei maatregelen geëxperimenteerd en gaf ruiterlijk toe dat een aantal geen effect hadden. Zo kunnen de medewerkers allerlei sporten beoefenen, die door het bedrijf worden aangeboden. De verkeerde doelgroep maakt daarvan gebruik: de medewerkers die er al een gezonde levensstijl op na houden. De Jong gaat nu met het programma van professor Van Mechelen in zee.
Debat: Levensstijl onderwerp van CAO-onderhandelingen
Tijdens het afsluitende debat onder leiding van Uri Coronel werden de circa 120 ondernemers in de zaal twee stellingen voorgelegd. Alle aanwezigen vonden dat een werkgever met zijn medewerker afspraken mag maken over levensstijl en gezondheid. De helft van de ondernemers was bovendien van mening dat een medewerker met een ongezonde levensstijl ontslagen mag worden. Demissionair minister Donner verwacht dat levensstijl een belangrijk onderwerp gaat worden in de CAO-onderhandelingen.
De bijeenkomst werd gesponsord door Bedrijfsfruit en Teamstages.